سالانه 150 هزار هكتار از اراضي كشور تحت پوشش شبكه هاي آبياري اصلي قرار مي‌گيرد.
شايد به جرات بتوان گفت به دنبال افتخارات بزرگي كه در زمينه فعاليت هاي سدسازي در كشور به دست آمده و ما را جزو سومين كشور سدساز دنيا جاي داده است،‌ نتوانسته ايم به همان نسبت شبكه‌هاي آبياري و زهكشي پايين دست سدها را توسعه و گسترش دهيم.
دلايل متعددي بر اين عدم توازن در اجراي طرح هاي توسعه اي بخش آب وجود دارد. در هر حال،‌وزارت نيرو در سال هاي اخير توسعه اين شبكه ها را جزو برنامه هاي با اولويت تلقي كرده و در دستور كار خود قرار داده و با توجه به تأكيد دست اندركاران صنعت آب كشور،‌ اين مهم با رشد خوبي روبه رو شده است.
با توجه به اهميت بهره برداري از اين گونه شبكه ها و نقش موثر آن در توسعه اقتصادي جامعه، بر آن شديم با مهندس اسدالهي مديركل دفتر نظارت و بهره برداري و نگهداري از شبكه هاي آبياري و تأسيسات آبي گفت و گويي ترتيب دهيم كه ما حصل آن را از نظر خوانندگان مي‌گذرانيم:

• آقاي مهندس اسداللهي، لطفاً در خصوص چگونگي شكل گيري كميته ملي آبياري و زهكشي توضيحاتي ارايه فرماييد.
كميسيون بين المللي آبياري و زهكشي ICID در سال 1950 ميلادي با عضويت 11 كشور در دنيا شكل گرفت.
كشور ما در سال 1334 طبق پيشنهاد بنگاه مستقل آبياري سابق به عضويت اين كميسيون درآمد ولي در عمل تا سال 1346 فعاليت چنداني نداشت و علت آن هم قانوني نبودن اين عضويت و عدم تشكيل كميته ملي آبياري و زهكشي بود، چون يكي از شروط مهم عضويت در اين كميسيون بين‌المللي، تشكيل كميته در سطح ملي است.
در سال 1347 قانون تشكيل كميته ملي آبياري و زهكشي به تصويب مجلس رسيد و آئين نامه و ساختار كميته يادشده پس از تصويب وزيران به وزارت آب و برق سابق ابلاغ شد.
• هدف از تشكيل اين كميسيون چه بوده است؟
هدف از تشكيل اين كميسيون تحرك و توسعه و كاربرد علوم و فنون آبياري و زهكشي و كنترل سيلاب و تنظيم جريان طبق اصول فني – اقتصادي و اجتماعي در جهان بود. اين كميسيون بسياري از كشورهاي پيشرفته تا در حال توسعه را در بر مي گيرد و به عنوان كانوني براي تبادل اطلاعات علمي و فني و بالابردن سطح دانش فني آبياري و زهكشي بسيار مورد توجه است.
• اهم فعاليت هاي اين كميسيون، قبل و بعد از انقلاب، چه بوده است؟
اهم فعاليت هاي اين كميسيون پيش از انقلاب اسلامي، سازماندهي گروه هاي كار و برگزاري سمينارها در سطح ملي بود.
بعد از پيروزي انقلاب اسلامي حركت هاي زيادي در بخش كشاورزي صورت گرفت و سرمايه گذاري كلاني انجام شد و نگاه ديگري به ساختار كميته ملي آبياري و زهكشي شد.
در همين راستا در سال 1370 پس از يك توقف نسبتاً طولاني، ادامه فعاليت اين كميته مطرح شد. مجدداً قانون تشكيل اين كميته به تصويب مجلس شوراي اسلامي رسيد و اساسنامه آن توسط دولت ابلاغ شد.
اين كميته در پانزده سال گذشته اقدام به برگزاري 52 مورد همايش و كارگاه فني – تخصصي در زمينه مسائل آب كشور، كرده است. در همين راستا تاكنون موفق به انتشار 110 عنوان كتاب و مرجع در زمينه هاي آبياري و زهكشي شده است.
بازديدهاي فني و ارايه ديدگاه هاي كارشناسي از شبكه هاي آبياري و زهكشي در قالب 11 گروه كار فني و تخصصي از ديگر مواردي است كه مي توان برشمرد.
از طرف ديگر چهار دوره نايب رئيسي كميسيون بين المللي و عضويت در 15 گروه كار فني و تخصصي و رياست چندين گروه كار و دبيري چند گروه كار بين المللي از ديگر افتخارات كميته ملي آبياري و زهكشي ايران است.
در گروه هاي فني و تخصصي بيش از 100 نفر متخصص، نشست‌هايي را در قالب موضوعات موردنظر پيگيري مي كنند. ساختار هيأت اجرايي و شوراي عالي اين كميته، تركيبي از دستگاه‌هاي اجرايي، جامعه مهندسي مشاور، دانشگاه ها و متخصصان به نام است.
• با توجه به اينكه اين كميته يك نهاد مردمي (NGO) است، چه نقش اجرايي و اصلاحي در برنامه هاي دولت مي تواند داشته باشد؟
همواره در دنيا كميته هاي غير دولتي (NGO) به عنوان نهادهاي مشورتي، مدنظر قانون‌گذاران، سياستگزاران و دستگاه هاي اجرايي قرار مي گيرند. بسياري از حركت هاي نوين و نگاه‌هاي نويني كه در بخش آبياري و زهكشي چه در قالب قانون برنامه و چه در فعاليت هاي عملياتي دستگاه ها شكل گرفته، هر كدام به نوعي كميته ملي در آن دخيل بوده است.
همچنين اين كميته توانسته مفاهيم جديد را در قالب كتب و نشريات در اختيار آنها قرار دهد و يا در جلساتي كه با نهادها و دستگاه هاي اجرايي داشته، اين مفاهيم را انتقال دهد.
در واقع مي توان گفت اگر نهادهاي قانون گذاري و دستگاه هاي اجرايي براي فعاليت هاي مرتبطشان از اين نهادهاي غير دولتي استفاده بيشتري بكنند مي توانند منشأ اثرات بسيار خوبي باشند. در ايران هم اين كميته مورد مشورت وزارت نيرو،‌ جهاد كشاورزي و دانشگاه ها قرار دارد. در قانون‌گذاري كمتر مورد مشورت هستيم كه اميدواريم در آينده بيشتر مورد مشورت قرار بگيريم.
• شبكه هاي آبياري در دنيا چه وضعيتي دارد و در مقايسه با ايران چگونه است؟
ما در حال حاضر جزو پنجمين كشور از لحاظ سطوح كشت آبي هستيم. اراضي آبي كشور ما در حدود 4/8 ميليون هكتار است و در حال حاضر حدود 6/1 ميليون هكتار شبكه مدرن آبياري در كشور در حال بهره برداري است.
سالانه در حدود 100 تا 150 هزار هكتار شبكه اصلي ساخته و وارد مدار مي شود.
با توجه به اينكه 90 درصد توليدات محصولات كشاورزي متعلق به كشت آبي است توجه به اين امر بسيار حائز اهميت است.
در كشورهاي توسعه يافته، درصد عمده اي از فعاليت ها در بخش خدمات زيربنايي آب به پايان رسيده و مسئله اي كه در اين كشورها مورد توجه است، كهولت تأسيسات و ضرورت بازسازي و نوسازي اين تأسيسات است.
در كشور ما عمده توجهات بر اين است كه سطوح توسعه كمي شبكه هاي آبياري و زهكشي را در برنامه چهارم و پنجم به پايان برسانيم تا بتوانيم در آينده با فراغ بيشتري به مسائل نرم افزاري آب بپردازيم.
• اخيراً سمينار (ICID ) كميته ملي آبياري و زهكشي برگزار شد،‌ هدف از برگزاري آن چه بوده و چه نتايجي دربرداشته است؟
اولين كنفرانس منطقه اي آسيايي با موضوع كشاورزي، آب و محيط زيست در سال 1380 در سئول پايتخت كره جنوبي، دومين كنفرانس منطقه اي آسيايي با عنوان مديريت حوضه آبخيز در سال 1383 در كشور استراليا و سومين كنفرانس منطقه اي آسيايي نيز تحت عنوان تبديل كشاورزي فارياب به موتوري كارآمد شهريور ماه 1385 در شهر كوالالامپور، پايتخت مالزي برگزار شد. به پيشنهاد كميته ملي آبياري و زهكشي ايران و تاييد هيأت دولت، چهارمين كنفرانس منطقه اي آسيايي و دهمين همايش بين المللي مديريت مشاركتي آبياري با عنوان مديريت مشاركتي آبياري از 12 لغايت 15 ارديبهشت ماه 1386 به ميزي كشور ايران در تهران، برگزار شد.
موضوعات اين كنفرانس مسائلي بوده كه از چالش ها و معضلات اساسي قريب به اتفاق كشورهاي دنياست.
موضوع اول، مروري بر معيارهاي مديريت مشاركتي آبياري است كه بر دو زير شاخه فرايندهاي اجرايي و پيشنهادي؛ شامل چارچوب ها، روش ها و شاخص ها و پروژه هاي اجرا شده موفق بوده است.
موضوع دوم، زمينه ها و تسهيلات مورد نياز براي شكل گيري مديريت مشاركتي آبياي شامل سه زيربخش: اصلاحات سازماني، زمينه هاي فرهنگي اجتماعي و سياسي و معيارها و چارچوب هاي قانوني بوده است.
سومين موضوع نيز پايداري مديريت مشاركتي آبياري با سه زيربخش: سياست ها و راهبردها، ظرفيت سازي،‌آموزش و ترويج و پايش و ارزشيابي در اين همايش مطرح شده است.
همچنين، در قالب اين كنفرانس همايش جداگانه اي نيز با عنوان سمينار بين المللي تاريخ آبياري و زهكشي با موضوع درس هايي از پيشينه مديريت و توسعه آب در مناطق خشك و نيمه خشك برگزار شد.
به طور كلي مي توان گفت در اين همايش ها، حدود 1100 نفر از 40 كشور دنيا حضور داشتند كه 150 مقاله نيز ارايه شد.
از برنامه اي جانبي اين سمينار مي توان به برگزاري نمايشگاه تخصصي آبياري و زهكشي، برگزاري نمايشگاه ويژه تاريخ آب و آبياري ايران و انجام سفرهاي تكنيكي و بازديدهاي فني و تخصصي براي علاقه مندان ايراني و خارجي انجام شد كه بسيار مفيد و مؤثر بود.
• همانطور كه مستحضريد احداث شبكه آبياري و زهكشي كشور از روند سدسازي و تأمين آب كشور عقب تر است و اين وضع خود مشكلاتي را براي وزارت نيرو، جهاد كشاورزي و در نهايت استفاده كنندگان (كشاورزان) ايجاد كرده است، آيا اين سخن صحيح است و اگر صحيح است چه راهكارهايي برا‌ي آن انديشيده شده است؟
از مهم ترين مسائل و مشكلات شبكه هاي آبياري و زهكشي، عدم هماهنگي و توازن برنامه هاي عملياتي در قوانين بودجه و اجراي اين طرح ها با طرح هاي تأمين آب است و سال هاست اين مشكل وجود دارد، به عنوان مثال از عمر سد سفيدرود حدود 40 سال مي گذرد ولي ما در حال احداث شبكه در پاي سد سفيدرود هستيم.
در كشورمان به يك برنامه ريزي هم زمان براي اجراي تأمين، انتقال و توزيع نياز داريم و نبود اين هماهنگي در برنامه هاي سالانه، كاملاً محسوس است، بايد توجه كرد برآيند همه فعاليت هاي آب و خاك كشور رسيدن به حداكثر بهره وري در زمينه آب و خاك است.
در حال حاضر 2/3 ميليون هكتار اراضي پاياب سدها در دست بهره برداري است كه از اين ميزان توانسته ايم در حدود 7/1 ميليون هكتار شبكه اصلي ساخته و به بهره برداري برسانيم. از مقدار 7/1 ميليون هكتار شبكه اصلي تنها موفق شده ايم، 700 هكتار شبكه فرعي بسازيم و 500 هزار هكتار از اراضي را تجهيز و نوسازي كنيم.
وضعيت موجود اراضي كشاورزي پاياب سدهاي مخزني و بندهاي انحرافي كشور
اراضي كشاورزي پاياب سدهاي مخزني و بندهاي انحرافي كشور وسعت
اراضي تجهيز شده حدود 500 هزار هكتار
اراضي داراي شبكه فرعي حدود 700 هزار هكتار
اراضي داراي شبكه اصلي حدود 7/1 ميليون هكتار
اراضي پاياب سدها (2/3 ميليون هكتار) حدود 2/3 ميليون هكتار
بنابراين مي توان گفت براي هم سو كردن برنامه هاي عملياتي گام بلندي نياز است و به نظر مي‌رسد يكي از وظايف اصلي سازمان مديريت و برنامه ريزي كشور توجه به همين مسئله است و اميدواريم با همت و درايت دولت نهم، اين مشكل برطرف شود.
شايان ذكر است، دولت از صندوق ذخيره ارزي حدود 3 ميليارد دلار براي شبكه هاي آبياري و زهكشي اختصاص داده كه حركت نويني است كه به طور قطع اثر خود را در افزايش توسعه شبكه‌هاي موجود خواهد گذاشت. تأكيد مي كنم؛ هم زماني و بهره وري مطلوب، مدنظر قرار گيرد.
عکس 55 و 54

خبرنگار : فاطمه پورآدم

تائيد کننده : کد مطلب 16

تاريخ ايجاد : 25 دي 1386 ساعت 10:13

کد مطلب : 1278

ارسال اين مطلب به دوستان	دريافت فايل مطلب	نسخه قابل چاپ