سابقه تأسيس مركز ملي تحقيقات و مطالعات باروري ابرها
با توجه به تأكيد رياست محترم جمهوري وقت در سمينار اقتصاد آب در آذرماه 1375 مبني بر ايجاد مركز باروري ابرها و ابلاغ وزير وقت نيرو در بهمن ماه 1375 ، مركز ملي تحقيقات و مطالعات باروري ابرها در يزد تأسيس و از سال 1376 رسماً آغاز به كار كرد.
اهداف مركز ملي تحقيقات و مطالعات باروري ابرها :
• تقويت موقعيت راهبردي كشور در ارتباط با مسايل آينده مديريت ابرها و سيستم هاي جوي و تعديل آب و هوا در سطح كشورهاي منطقه و جهان
• استحصال آب از طريق اجراي پروژه هاي باروري ابرها
• كسب دانش و انتقال فن آوري باروري ابرها و تعديل آب و هوا به منظور كسب استقلال فني و اجراي عمليات با استفاده از كليه امكانات فني و انساني داخل كشور
• بهره گيري از دانش و تجربيات كشورهاي پيشگام در زمينه ايجاد باران مصنوعي
• تبادل اطلاعات و تجربيات با مراجع بين المللي و سازمانهاي دست اندركار علوم جوي و مجريان باروري ابر در كشورهاي مختلف.
• پرورش نيروي انساني متخصص جهت انجام تحقيقات و اجراي باروري ابرها و تعديل آب و هوا.
• ايجاد بانك اطلاعاتي غني در ارتباط با وظايف تحقيقاتي مركز.
• انجام امور مطالعاتي اجرايي ديگر كه بتواند به تحقق اهداف و برنامه هاي مركز كمك كند.

ضرورت هاي اجراي طرح باروري ابرها در كشور
كشور ايران عليرغم داشتن سابقه اي 30 ساله در زمينه باروري ابرها ، نتوانسته است تا در ميان كشورهاي جهان جايگاه شايسته خويش را به دست آورد . با توجه به بحران آب در آينده و مسايل فراروي مديريت ابرها ، نخستين هدف از اجراي پروژه باروري ابرها ، نيل به خودكفايي كشور در جهت اجراي پروژه هاي تعديل آب وهوا و كسب دانش فني مورد نياز و جبران عقب افتادگي موجود است .
استحصال منابع جديد آب از طريق اجراي پروژه باروري ابرها ، تأمين تجهيزات موردنياز اجراي پروژه ، راه اندازي شبكه هاي رادار هواشناسي ، مزيت اقتصادي اجراي پروژه هاي باروري ابرها در مقايسه با ساير روش هاي استحصال آب ، قابليت هاي طرح باروري ابرها در جلوگيري از خسارات ناشي از تگرگ و جلوگيري از بروز سيل و رفع آلودگي هاي جوي و غيره و همچنين پاره اي ملاحظات نظامي ، سياسي و امنيتي از جمله مواردي است كه ضرورت اجراي طرح باروري ابرها را در ايران به روشني آشكار مي سازد.


بررسي اقتصادي طرح مطالعه و اجراي باروري ابرها
هرگاه اجراي پروژه هاي افزايش بارندگي از طريق باروري ابرها به عنوان تنها هدف اجراي طرح مطرح باشد و كليه هزينه هاي مربوطه را به عنوان هزينه استحصال آب منظور كنيم ، قيمت تمام شده هر مترمكعب آب استحصالي در مقايسه با ساير روش هاي استحصال آب و همچنين هزينه هاي انتقال آب از ساير حوزه هاي آبريز به مراتب كمتر است .
به طوركلي پروژه هاي باروري ابرها در دنيا با افزايش ميزان بارش بين 10 الي 20 درصد توأم بوده است . با توجه به افزايش شعاع عمليات باروري ابرها تا ميزان 400 كيلومتر از مركز يزد ، تقريباً 500 هزار كيلومتر مربع از مساحت كشور تحت پوشش عمليات باروري ابرها قرار گرفته است .
هرگاه نسبت به اجراي پروژه در بخشي از منطقه عمليات حداقل معادل 300 هزار كيلومتر مربع اقدام شود ، آنگاه قيمت تمام شده هر مترمكعب آب به شرح ذيل محاسبه مي شود . در محاسبات مربوطه سال آبي با بارندگي معادل متوسط ساليانه فرض شده است .
مساحت منطقه اجراي عمليات 300 هزار كيلومتر مربع
متوسط بارندگي ساليانه منطقه 160 ميليمتر (در صورتي كه در دامنه هاي زاگرس باشد متوسط بارندگي ساليانه منطقه افزايش مي يابد)
حداقل ضريب افزايش بارش قابل انتظار ناشي از اجراي پروژه 10 درصد
ميزان كل بارندگي ساليانه منطقه 48000 ميليون مترمكب
ميزان افزايش بارش قابل ا نتظار ناشي از اجراي پروژه 4800 ميليون مترمكعب
حداقل ضريب نفوذ به سفره هاي آب زيرزميني 10 درصد
ميزان آب تغذيه شده به سفره هاي آب زيرزميني 480 ميليون مترمكعب
ميزان اعتبار موردنياز اجراي پروژه در يك سال 000/000/000/15 ميليارد ريال
برآورد قيمت تمام شده هر مترمكعب آب استحصالي 32 ريال

لازم به ذكر است كه در محاسبات فوق، ميزان آب سطحي مازاد كه به درياچه سدها مي ريزد منظور نشده است . همچنين رابطه بين نفوذ آب به سفره هاي آب زيرزميني و ميزان بارش ، يك معادله خطي نيست ، بلكه ميزان آب استحصال شده با افزايش بارش ، سير صعودي بيشتري مي يابد .
از سوي ديگر بودجه موردنياز اجراي پروژه در هر سال تنها مصروف هزينه اجراي پروژه نمي شود و مشتمل بر هزينه هاي سرمايه گذاري ، آموزش و انتقال فناوري خواهد بود و بهاي واقعي انتقال فناوري بانضمام رادارهاي هواشناسي كه در طول اجراي پروژه در سطح كشور نصب خواهد شد ، به تنهايي بيش از كل هزينه اي است كه براي اجراي پروژه در طول مدت پنج سال هزينه خواهد شد .

عملكرد پروژه باروري ابرها در دو سال آبي اخير
طرح باروري ابرها در سال آبي 86-85 در ده استان مناطق مركزي كشور در محدوده اي به شعاع 400 كيلومتر از مركز يزد و به وسعت 500 هزار كيلومتر مربع به اجرا درآمد و بررسي هاي اوليه حاكي از آن است كه اجراي اين پروژه با افزايش حدود 5/3 ميليارد مترمكعب در محدوده اجراي عمليات مواجه شده است .
اگر متوسط ميزان استحصال آب مازاد ناشي از افزايش بارندگي را معادل 10 درصد فرض كنيم به معني آن است كه حدود 500 ميليون مترمكعب آب وارد سفره هاي آب هاي زيرزميني شده است كه با توجه به ساير پروژه هاي استحصال آب در منطقه، رقم قابل توجهي است .
پروژه باروري ابرها در مناطق مركزي كشور بيشتر با هدف استحصال آب اجرا مي شود و هرگونه افزايش بارندگي مستقيماً تأثيرات قابل توجهي بر منابع آبي منطقه ، تقويت پوشش گياهي و بهبود محيط زيست و مبارزه با بيابان زدايي و گسترش مناطق بياباني و كويري خواهد داشت . همچنين با افزايش ميزان آب ، روند كاهش سطح آبهاي زيرزميني كندتر مي شود و كشاورزي نيز از رونق بيشتري برخوردار مي شود و مهمتر از همه با بهبود شرايط محيطي منطقه ، علاقه مندي به سكونت در منطقه افزايش يافته و از مهاجرت ساكنان منطقه به ساير نقاط كشور كاسته مي شود و پايداري منطقه اي به وجود مي آيد .
لازم به ذكر است كه فقر منابع آبي در مناطق مركزي كشور همواره تهديدي جهت تداوم سكونت مردم و مانعي بر سر راه توسعه و جذب سرمايه در منطقه به شمار مي رود. حال هر چه آب بيشتري در فلات مركزي كشور استحصال شود حيات مسكون در اين منطقه حفظ شده و تمايل به سرمايه گذاري و اميد به آينده در ساكنان آن افزايش مي يابد. فاكتورهاي فوق گرچه كيفي بوده و تبديل آنها به شاخص هاي كمي تقريباً ناممكن است ولي تأثير آنها بر اقتصاد ملي كشور انكارناپذير است .
باروري ابرها در سال 87-86 نيز در محدوده مناطق مركزي كشور و پاره اي استانهاي شرقي و جنوبي كشور به اجرا درآمد. البته امسال اين پروژه به دست متخصصان ايراني اجرا شد و در اين راستا از سه دستگاه رادار هواشناسي كه در استان هاي كرمان ، يزد و اصفهان مستقر هستند بهره برداري شد تا بتوان سيستم هاي جوي ورودي به فلات مركزي كشور را مورد تجزيه و تحليل قرار داد و سپس در خصوص اجراي عمليات در اين مناطق تصميم گيري قابليت طرح باروري ابرها در خصوص افزايش ميزان بارندگي است و اگر در سالي با خشكسالي مواجه باشيم ، مي تواند ميزان خشكسالي را كاهش دهد. در اين راستا قابل ذكر است كه در سال آبي 87-86 در بسياري از استان هاي منطقه مركزي كشور، شاهد بارندگي ناچيزي بوده ايم به نحوي كه ميزان بارندگي از متوسط بارندگي پايين تراست . طي سالهاي اجراي پروژه باروري ابرها ، هرگونه سخت افزار و نرم افزار مورد نياز اجراي پروژه باروري ابرها در داخل كشور فراهم شده و نيروي انساني شاغل در پروژه نيز آموزش هاي لازم را فراگرفته اند و هم اكنون قادر هستيم تا با امكانات صددرصد داخلي نسبت به اجراي پروژه باروري ابرها اقدام كنيم . هم اكنون دو فروند هواپيماي تجهيز شده باروري ابرها و سه دستگاه رادار هواشناسي و نيروي انساني متخصص و آموزش ديده را در اختيار است . بنابراين در صورتي كه اعتبارات لازم جهت اجراي پروژه باروري ابرها تخصيص داده شود قادر به اجراي اين پروژه مهم و حياتي در سطح كشور هستيم . امسال با درخواست شركت آب منطقه اي گيلان و موافقت معاونت محترم وزير نيرو در امور آب و آبفا پروژه باروري ابرها از 18 ارديبهشت لغايت19 تير در منطقه گيلان با 29 سورتي پرواز و 35/71 ساعت به اجرا درآمد كه نتايج اوليه و افزايش بارندگي مناسب در منطقه حاكي از موفقيت طرح است .

خبرنگار : حسين جماراني

تائيد کننده : کد مطلب 181

تاريخ ايجاد : 8 مرداد 1387 ساعت 13:06

کد مطلب : 5453

ارسال اين مطلب به دوستان	دريافت فايل مطلب	نسخه قابل چاپ