گزارش از: بابک بهادری
پیش از انقلاب شکوهمند اسلامی در گستره ای که امروز استان خراسان شمالی نامیده می شود، هیچ طرحی در زمینه مدیریت منابع آب اجرا نشده بود.
پس از انقلاب در طی برنامه های دوم و سوم توسعه، پنج سد بزرگ با ظرفیت تنظیم 163 میلیون مترمکعب آب در سال ساخته شد و طرح های تأمین آب شرب و بهداشت کوتاه مدت شهرهای بجنورد، شیروان، اسفراین و جاجرم و گرمه و آشخانه اجرا شد. 
افزون بر این، بیش از یکصد طرح مهم دیگر نیز برای مدیریت منابع آب در استان اجرا شده است که فهرست خلاصه‌ای از طرح های مهم در پایان همین گزارش آمده است.
طرح های مدیریت منابع آب خراسان شمالی
براساس آمارهای پایه، میانگین بارش سالانه در استان خراسان شمالی 294 میلیمتر و حجم آب تجدید شونده استان دو میلیارد و 420 میلیون مترمکعب است که یک میلیارد و 630 میلیون مترمکعب آن آب های سطحی است و 790 میلیون مترمکعب آبخوان های زیرزمینی را تغذیه می‌کند.
برای مهار آب های سطحی استان خراسان شمالی تاکنون در برنامه‌های دوم و سوم توسعه کشور، پنج سد ساخته شده است که توسط آنها سالانه حدود 165 میلیون مترمکعب معادل 10 درصد آب های سطحی استان تنظیم می‌شود. این سدها عبارتند از: 
- سد شیرین دره با توان تنظیم سالانه 65 میلیون و 800 هزار مترمکعب
- سد شیروان با توان تنظیم سالانه 44 میلیون مترمکعب
- سد اسفراین با توان تنظیم 39 میلیون و 300 هزار مترمکعب
- سد شورک با توان تنظیم شش میلیون و 500 هزار مترمکعب
- سد چری با توان تنظیم سه میلیون و 500 هزار متر مکعب
افزون بر این موارد، چهار سد جدید در دست ساخت و چهار سد دیگر نیز در این استان در دست مطالعه است که با بهره‌برداری از آنها مجموع توان تنظیم آب توسط سدهای استان به 282 میلیون مترمکعب در سال افزایش خواهد یافت.
مجموع منابع آب سطحی قابل تنظیم در استان خراسان شمالی 347 میلیون مترمکعب است که حدود 65 میلیون مترمکعب آن مربوط به بندهای انحرافی است.
شبکه‌های آبیاری ساخته شده در پایاب سدهای استان حدود 18 هزار هکتار زمین را زیر پوشش قرار می‌دهد که با بهره‌برداری از شبکه‌های آبیاری در دست ساخت و مطالعه در پایاب سدهای استان، در مجموع بیش از 25 هزار هکتار زمین زیر پوشش این شبکه‌ها خواهد رفت. افزون بر این، 13 هزار هکتار زمین نیز زیر پوشش کانال های انتقال آب بندهای انحرافی قرار می‌گیرند.
طول مجموع رودخانه‌ها و مسیل‌های مهم در استان خراسان شمالی 2100 کیلومتر است که پس از پیروزی انقلاب اسلامی، بستر و حریم 855 کیلومتر آن مطالعه شد. 
94 درصد این کار پس از تشکیل شرکت آب منطقه‌ای خراسان شمالی انجام شده است. 
در بخش ساماندهی نیز در سه دهه اخیر 40 کیلومتر از رودخانه‌ها و مسیل‌های این استان ساماندهی شده است که 35 کیلومتر آن مربوط به پنج سال اخیر است.
شرکت آب منطقه‌ای خراسان شمالی برای حفظ و احیای منابع آب زیرزمینی استان تاکنون پنج گروه گشت و نظارت را برای جلوگیری از حفاری چاه های غیرمجاز و توقف اضافه برداشت چاه های مجاز تشکیل داده و 531 حلقه چاه غیرمجاز را با همکاری مردم مسدود کرده است.
نصب شمارشگرهای هوشمند آب و برق در چاه های کشاورزی استان، تهیه و توزیع 5000 هزار حلقه لوح فشرده پویانمایی نجات آب زیرزمینی به زبان های ترکی و کرمانجی و فارسی برای اطلاع‌رسانی و صدور پروانه‌های جدید بهره‌برداری براساس ساعت کارکرد و الگوی کشت سند ملی آب از دیگر اقدام های انجام شده این شرکت برای حفظ و احیای منابع آب زیرزمینی است.
افزون بر این موارد، برای تعادل بخشی منابع آب زیرزمینی استان از سال 1385 تاکنون 566 پروژه با ظرفیت 36 میلیون و 500 هزار مترمکعب و یک پروژه تغذیه مصنوعی با ظرفیت سالانه دو میلیون و 500 هزار مترمکعب اجرا شده است.
طرح های آبرسانی به شهرهای بزرگ خراسان شمالی
برای تامین پایدار آب مورد نیاز برای آشامیدن و بهداشت شهرهای خراسان شمالی تا افق سال 1415، شرکت آب منطقه‌ای استان سه طرح آبرسانی را در دست اجرا و سه طرح آبرسانی را در دست مطالعه دارد. 
در این طرح ها در مجموع 165 کیلومتر خط انتقال برای جابجایی مجموع سالانه 43 میلیون مترمکعب آب به شهرهای استان ساخته می‌شود.
طرح آبرسانی به شیروان از سد شیروان نیز با ظرفیت انتقال سالانه 9 میلیون مترمکعب در آبان ماه 1389 همزمان با دور سوم سفرهای استانی هیات وزیران به خراسان شمالی به بهره‌برداری رسیده است.
طرح آبرسانی به بجنورد از سد شیرین‌دره با ظرفیت انتقال 20 میلیون و 500 هزار مترمکعب در سال در دست اجراست و عملیات اجرایی آن تاکنون 83 درصد پیشرفت فیزیکی داشته است. 
طول خط انتقال آب در این طرح 48 کیلومتر و اختلاف ارتفاع پمپاژ آب 740 متر است.
طرح آبرسانی به اسفراین از سد اسفراین نیز با ظرفیت انتقال 10 میلیون مترمکعب در سال در دست اجراست و عملیات اجرایی آن تاکنون بیش از 92 درصد پیشرفت داشته است.
طرح آبرسانی به شهرهای گرمه و جاجرم هم با ظرفیت انتقال سالانه 5 میلیون مترمکعب در دست اجراست و عملیات اجرایی آن تاکنون 75 درصد پیشرفت فیزیکی داشته است. طول خط انتقال آب در این طرح 50 کیلومتر است. 
همچنین طرح آبرسانی به شهر آشخانه با ظرفیت انتقال چهار میلیون مترمکعب در سال، طرح آبرسانی به شهر فاروج با ظرفیت انتقال سه میلیون مترمکعب در سال و طرح آبرسانی به شهر راز با ظرفیت انتقال سالانه یک میلیون و 500 هزار متر مکعب، در دست مطالعه است.
جهش در اعتبارات مدیریت منابع آب خراسان شمالی
رقم اعتبار اختصاص یافته به این شرکت برای حفظ و توسعه منابع آب استان از 185 میلیارد ریال در سال 1384 به 636 میلیارد ریال در سال 1390 افزایش یافته است.
شرکت آب منطقه‌ای خراسان شمالی در سال 1390 حدود 80 طرح توسعه منابع آب را در دست مطالعه یا اجرا دارد.
تاریخچه شرکت
اداره کل آب در تاریخ 10/6/83 و شرکت سهامی آب منطقه ای خراسان شمالی در 3/11/1384 تشکیل شد. مأموریت های مهم شرکت کنترل و مهار آب های مرزی و سیلاب های مصیبت زا و تأمین آب شرب و بهداشت شهرها و روستاها، صنعت، کشاورزی و خدمات استان در حد ظرفیت و توان آبی با حفظ تعادل در حوزه های آبریز، حفاظت کمی و کیفی از منابع آب و بستر و حریم رودخانه‌ها و مسیل های استان است.
طرح‌هایی که پس از انقلاب اسلامی در خراسان شمالی اجرا و تکمیل شده است
- سد شیرین دره با توان تنظیم سالانه 65 میلیون و 800 هزار مترمکعب 
- سد شیروان با توان تنظیم سالانه 44 میلیون مترمکعب
- سد اسفراین با توان تنظیم 39 میلیون و 300 هزار مترمکعب
- سد شورک با توان تنظیم 6 میلیون و 500 هزار مترمکعب
- سد چری با توان تنظیم 3 میلیون و 500 هزار مترمکعب
- طرح آبرسانی به شهر بجنورد از چاه های ارکان و ساخت مخزن ده هزار متر مکعبی معصوم زاده و اجرای عملیات تکمیلی جمع‌آوری آب چاه های آب ارکان
- طرح آبرسانی به شهر شیروان از سد شیروان (خط انتقال، تصفیه خانه، مخزن)
- آبرسانی به نیروگاه گازی شیروان از بند انحرافی شیروان
- اجرای شبکه های اصلی آبیاری و زهکشی و تاسیسات وابسته سد شیرین دره در ساحل چپ رودخانه
- شبکه آبیاری و زهکشی درجه 1 و 2 اراضی پایاب سد شیروان (5713 هکتار)
- شبکه آبیاری و زهکشی درجه 1 و 2 اراضی پایاب سد اسفراین ( 6100 هکتار) و کارهای تکمیلی شبکه آبیاری
- شبکه آبیاری و زهکشی اراضی پایاب سد چری (780 هکتار)
- شبکه آبیاری و زهکشی شورک (1500 هکتار )
- پروژه آبرسانی به سایت عشایری قلعه‌چه شیروان
- عملیات تعمیر و نگهداری سدها و شبکه های آبیاری استان
- ساختمان 10 بند انحرافی و کانال انتقال آب و حوضچه های تغذیه مصنوعی مربوط به آن
- حفاری، لوله گذاری و پمپاژ هشت حلقه چاه اکتشافی و پیزومتر واقع در دشت شیروان
- بازگشایی و ساماندهی مسیل های حاشیه و داخل شهر بجنورد (17 کیلومتر)
- علامت‌گذاری مرز آبی ایران – ترکمنستان و بازگشایی، لایروبی بستر اولیه رودخانه سومبار برابر پروتکل 1336 ایران و شوروی سابق و بازگرداندن رودخانه در آن و ساماندهی بخش عمده آن
- ساماندهی رودخانه اترک (در محدوده روستای محمد آباد و استاد، قلندر تپه و شش خانه)
- پروژه تکمیل ساماندهی و لایروبی رودخانه روئین اسفراین (در محدوده روستاهای عراقی و روئین)
- کانال های انتقال آب شیرآباد و پیرشهید و عملیات تکمیلی آن به طول 6/14 کیلومتر
- پروژه حفر کانال و اجرای جاده سرویس محدوده کاداستر مخزن سد شیروان
- پروژه برق رسانی و سامانه روشنایی 4 سد (سدهای گلول و بارزو شیروان، چری، سد شیرین دره)
- پروژه تأمین برق 3 بند انحرافی و شبکه آبیاری (آغمزار، امانلی، قره خانبندی، شبکه آبیاری بازار قارناس)
- پروژه برق رسانی به ایستگاه های پمپاژ (شماره 1 و 3 طرح آبرسانی به شهر بجنورد، سایت عشایری قلعه چه)
- پروژه تأمین برق مخزن 2000 مترمکعبی آب شرب شهر گرمه
- پروژه تکمیل ساختمان بهره برداری و کارهای تکمیلی (متفرقه) مخزن و محدوده سد شیرین دره
- مطالعه و علامت گذاری رودخانه های قلجق، گلیان، چناران، شیرین دره
طرح های در حال اجرا در خراسان شمالی
- ساخت سه سد مخزنی جدید و تاسیسات وابسته (سومبار، قزل داش و گلول)
- طرح ملی آبرسانی به بجنورد از سد شیرین دره (شامل 48 کیلومتر خط انتقال، مخزن 30 هزار مترمکعبی و تصفیه خانه)
- طرح آبرسانی به شهر اسفراین از سد اسفراین
- طرح آبرسانی به شهرهای گرمه و جاجرم
- تکمیل و تجهیز ساختمان و ادامه عملیات تکمیلی کارهای باقیمانده سد شیرین دره
- اجرای شبکه های آبیاری و زهکشی و تاسیسات وابسته سد شیرین دره ساحل راست
- پروژه اجرای قسمتی از خطوط اصلی شبکه آبیاری شیرین دره فاز 2اجرایی
- پروژه های تکمیلی شبکه آبیاری و زهکشی و تاسیسات وابسته سد اسفراین
- پروژه های تکمیلی شبکه آبیاری و زهکشی و تاسیسات وابسته سد بارزو شیروان
- اجرای شبکه های آبیاری و زهکشی و تاسیسات وابسته سد گلول شیروان
- اجرای بند انحرافی و کانال انتقال آب اینچه سفلی
- حفاری و لوله گذاری 12 حلقه چاه مشاهده ای در دشت های اسفراین و صفی آباد
- تکمیل و تجهیز ایستگاه های هیدرومتری و تبخیر سنجی استان
- ساماندهی رودخانه شیرین دره محدوده روستای محمد آباد
- مطالعه حریم و بستر و نشانه گذاری رودخانه شاهجوب
- مطالعه حریم و بستر و نشانه گذاری رودخانه اترک محدوده جعفرآباد تا اخلی دنگل
- پروژه های تکمیلی و تاسیسات جانبی بندها و کانال های انتقال آب کشاورزی (کوشکی ترکمن و بند انحرافی شیروان)
- پروژه های تأمین برق سه ایستگاه پمپاژ و مخازن مربوط

خبرنگار : بابك بهادري

تائيد کننده : 272 , نام : سردبير فلاح

تاريخ ايجاد : 13 بهمن 1390 ساعت 13:15

کد مطلب : 34288

ارسال اين مطلب به دوستان	دريافت فايل مطلب	نسخه قابل چاپ