در راستاي تجديد ساختار صنعت برق ايران به استناد بند (ژ) تبصره (12) قانون بودجه سال 1383 كل كشور شركت مديريت شبكه برق ايران در نيمه دوم سال 83 فعاليت خود را آغاز كرد.
از هدف هاي عمده شركت مديريت شبكه برق ايران مي توان به راهبري و پايش بهره برداري از شبكه توليد و انتقال برق كشور به منظور حفظ پايائي و امنيت شبكه و تأمين مطمئن برق كشور، فراهم كردن امكان دسترسي به شبكه برق كشور براي متقاضيان اعم از دولتي يا غيردولتي به منظور خريد، فروش و جابه جايي (ترانزيت) برق، برقراري شرايط براي خريد و فروش رقابتي برق و ايجاد، اداره و توسعه بازار و بورس برق، اتخاذ تدابير و انجام اقدام هاي لازم در راستاي حصول اطمينان از تأمين برق، گسترش مشاركت بخش غيردولتي و توسعه رقابت در توليد و توزيع برق در چارچوب سياست هاي وزارت نيرو، اشاره كرد. 

مهندس مسعود حجت مدير عامل شركت مديريت شبكه برق ايران و مهندس رضا رياحي معاون بازار برق ايران فعاليت هاي بازار برق در ايران را تشريح كردند.
در اين گفت و گو مهندس نادر دارياني گلستاني رئيس گروه بازار برق وزارت نيرو، به عنوان صاحبنظر، ما را همراهي كردند. آنچه در پي مي آيد ماحصل اين گفت و شنود است:

* آيا در ايجاد بازار برق كشورمان، از كشورهاي ديگر الگوبرداري شده، در صورتي كه الگوبرداري صورت گرفته، به چه ميزان بوده است؟
مهندس حجت: الگوبرداري خاصي وجود نداشته است ولي در بدو تشكيل بازار برق با تعدادي از افراد خبره از كشور انگلستان و همچنين ايراني هاي مقيم آمريكا كه فعاليت خوبي در بازار برق داشتند، نشست هايي برگزار و در نهايت بنيان بازار برق ايران گذاشته شد.
مهندس رياحي: بازار برق از نظر ماهيت، بحثي فني و اقتصادي است و چون مسائل اقتصادي آن به جامعه باز مي گردد به همين منظور نمي تواند منفك از مسائل و سياستگذاري هاي اقتصادي يك جامعه در كلان كشور باشد، به همين دليل ماهيت بازار برق در كشورهاي مختلف متفاوت است، هر كشوري به فراخور سياست ها و استراتژي هاي كلاني كه در بُعد اقتصادي آن كشور وجود دارد و مسائل فني كه نيروگاه ها ممكن است داشته باشند، متفاوت است اين به اين معني نيست كه كشور ما فارغ از ديگر بازار برق ها، از صفر آغاز به كار كرده است، بلكه، بازار برق برخي از كشورها مورد مطالعه قرار گرفته و پس از جمع بندي و با توجه به شرايط كشور، در اين راستا قوانين و مقرراتي وضع شده است.

* در خصوص ارتباط و تعامل شركت توانير و مديريت شبكه با بازار برق و بازيگران بازار برق توضيحاتي ارايه فرماييد؟
بازار برق در حال حاضر معاونتي از شركت مديريت شبكه برق ايران، يعني جزئي از شركت ياد شده است، فعاليت عمده بازار برق، خريد از توليد كنندگان و فروش به شركت هاي توزيع نيروي برق است.
برخي از توليد كنندگان برق زيرمجموعه شركت توانير، تعدادي صددرصد خصوصي و برخي وابسته به پتروشيمي ها هستند.
با برخي از توليد كنندگان شركت توانير قرارداد B.O.T يا B.O.O برقرار كرده است و برق را طبق ضوابط و قراردادي كه دارند، خريداري و مانند يك فروشنده عادي در معاملات بازار شركت مي كند كه ممكن است برنده شود يا برعكس.
شركت توانير نه تنها در داخل بلكه در شرايط برون مرزي برق را خريداري مي كند و آن را در بازار به فروش مي رساند.
شركت مديريت شبكه سراسري برق ايران وظيفه سلامت و منصفانه عمل كردن بازار را برعهده دارد.

* با توجه به اينكه نيروگاه ها دولتي هستند، آيا به نظر شما نيروگاه ها در حال حاضر با انگيزه، وارد بازار برق مي شوند؟
مهندس حجت: بازار برق كشور ما هنوز با بازار برق واقعي فاصله دارد، ولي به سمت آن حركت مي‌كند. در حال حاضر نيز نيروگاه ها براي حضور فعال در بازار برق رقابت شديدي دارند.
مهندس رياحي: بايد عملكرد نيروگاه ها در بازار مقايسه شود، اگر در بازار رقابت كنند، معلوم مي‌شود كه با انگيزه حضور دارند.
غير از ساعات پيك كه در فصول گرم همه نيروگاه ها بايد حضور داشته باشند و رقابت محدود مي‌شود و شرايط رقابتي از بين مي رود، در ساعات كم باري كه توليد بيش از مصرف است، همه نيروگاه ها سعي مي كنند قيمت هاي خود را در بازار پايين بياورند كه در بازار برنده شوند كه اگر انگيزه وجود نداشت، به طبع رقابت هم به اين شكل ظاهر نمي شد.
ولي موضوعي كه در اينجا مطرح است توجه به اين نكته است كه در حال حاضر نيروگاه ها به طور مستقيم وارد بازار برق نمي شوند و از طريق شركت هاي برق منطقه اي در بازار حضور دارند يعني در واقع شركت هاي برق منطقه اي مالك نيروگاه ها هستند و قيمت را شركت هاي برق منطقه اي به نيابت از نيروگاه ها به بازار مي دهند.
بين نيروگاه و شركت برق منطقه اي قراردادي وجود دارد كه متناسب با شرايط بازارتنظيم كرده اند كه سود و زيان شركت هاي برق منطقه اي به نيروگاه ها نيز انتقال پيدا مي كند و اگر شركت برق منطقه اي در بازار برنده نشود، سودي به نيروگاه پرداخت نخواهد كرد. بايد در نظر داشت زماني رقابت كامل يا بازار واقعي به وجود مي آيد كه نيروگاه ها به طور مستقيم و بدون نياز به شركت‌هاي برق منطقه اي وارد بازار شوند، به طبع با واگذاري نيروگاه ها به بخش خصوصي اين امر محقق خواهد شد.

* آيا مناسبات بازار رقابتي برق، صورت حساب هاي مشتركان برق را تحت الشعاع قرار مي دهد؟
مهندس حجت: اكثر اقتصادانان اعتقاد دارند كه اگر بخش خصوصي وارد عرصه رقابت سالم شود باعث افزايش كارايي، كاهش قيمت و بالابردن كيفيت مي شود ولي در اين رقابت دولت هم بايد نظارت و دقت لازم را اعمال كند كه رقابت، سالم و منصفانه انجام پذيرد.
در حال حاضر دولت، يارانه پرداخت و اگر يارانه برداشته شود قيمت برق افزايش پيدا مي كند، در شرايط بازار برق اينكه دولت به چه ميزان مايل به پرداخت يارانه است و تا چه ميزان توانايي پرداخت يارانه را دارد، بسيار با اهميت است و به امكانات مالي و سياست هاي كلان اقتصادي كشور مربوط مي شود ولي در مجموع، قيمت تمام شده برق با ايجاد شرايط رقابتي، موجب كاهش قيمت، خواهد شد.
مهندس رياحي: بايد توجه داشته باشيم كه براي الگوي اقتصادي مملكت آيا الگوي اقتصاد آزاد در نظر گرفته شده است يا اقتصاد دولتي.
آنچه كه باعث شد وزارت نيرو به سمت تجديد ساختار و ايجاد بازار برق حركت كند، تصميم‌گيري‌هايي بود كه در سطح كلان مملكت در خصوص رهاسازي اقتصاد كشور از اقتصاد دولتي و حركت به سمت اقتصاد آزاد بود (اصل 44 در زمينه خصوصي سازي).
لازمه اين كار خروج از اقتصاد دولتي و حركت به سمت اقتصاد آزاد است.
در گذشته فرايند توليد، انتقال و توزيع در يك قالب يكپارچه و توسط دولت و تحت انحصار انجام مي شد كه معايبي نيز داشت. به عنوان مثال هزينه اي كه در اين 3 بخش انجام مي شد در نهايت از مصرف كننده اخذ مي‌شد يعني در واقع قيمت رقابتي وجود نداشت بلكه قيمت ها بر اساس هزينه ها تعيين مي شد، به عبارتي، ميزان دريافتي متناسب با هزينه ها بود.
اقتصاددانان اين روش را مناسب نمي دانند چون انگيزه اي براي كاهش هزينه ها وجود ندارد و هر هزينه اي انجام پذيرد از مشتركان يا دولت اخذ مي شود در اين سيستم بهره وري و راندمان كاهش مي يابد.
معايبي از اين دست خيلي از كشورها دنيا را بر آن داشت كه به سمت اقتصاد آزاد بروند و
در خصوص صنعت برق نيز، اين تغييرات با معاملاتي كه در بازار برق انجام مي شد، صورت گرفت. قيمت بازار بر اساس عرضه و تقاضا تعيين مي شود و اعتقاد بر اين است كه در درازمدت حركت در چنين فضاي اقتصادي كه مبناي آن بر اساس رقابت است، قيمت ها در مقايسه با حالت اقتصاد دولتي كاهش مي يابد و تخصيص هزينه ها بهينه مي شود.
مهندس حجت: وقتي رقابت بين چند توليدكننده وجود داشته باشد كيفيت بهتر خواهد شد، اگر دولت توانايي نظارت را داشته باشد نتايج بسيار خوبي حاصل خواهد شد، ولي اگر اين نظارت به درستي انجام نشود در بازار تباني هايي صورت مي گيرد كه مشكلاتي را همچون افزايش قيمت برق به دنبال خواهد داشت.
براي اينكه بازار رقابت سالم به وجود آيد بايد در حدود 25 درصد بيش از نياز مصرف برق وجود داشته باشد و كمتر از 25 درصد ممكن است باعث ايجاد تباني تعريف نشده اي شود.
مهندس رياحي: اين خطر براي بازارهايي كه سقف ندارد جدي تر است. در بازار ما، براي قيمت تعيين شده سقف و كف وجود دارد و تمام نيروگاه ها در يك باند رقابت مي كنند و اگر اين باند برداشته شود خطر، جدي تر مي شود و بر اثر تباني، قيمت ها بالا مي رود.

* با اجراي قانون استقلال شركت هاي توزيع برق، تعامل با اين شركت ها در بازار چگونه خواهد بود؟
مهندس حجت: برق به اين شركت ها فروخته مي شود و براي اطمينان از اينكه اين شركت ها پول را به بازار برق پرداخت كنند در عمل شركت توانير پولي را كه به شركت توزيع مربوط است از حساب آنها برداشت و بخشي از آن را به شركت توزيع پرداخت مي كند و بخشي از آن را كه به توليد كننده برق اختصاص دارد به شركت مديريت شبكه پرداخت مي كند.
مهندس رياحي: از آبان ماه سال جاري، در بازار برق براي شركت هاي توزيع صورت حساب هاي تفكيكي متناسب با خريدي كه از بازار داشتند، صادر شده و قراردادهاي آنها در دست اقدام است.
مهندس حجت: مشكل عمده اي كه در بازار برق وجود دارد مسئله اختصاص يارانه است و بايد به نحوي اين مشكل برطرف شود. به عنوان مثال، بعضي از شركت هاي توزيع، پولي را كه از مردم دريافت مي‌كنند، الزاماً حدود 95 تا 100 درصد آن را صرف مخارج و هزينه ها مي كنند، بنابراين توانايي پرداخت بدهي به بازار برق ندارند. به همين دليل، لازم است يارانه پرداخت شود و به نحوي اين يارانه اختصاص يابد كه روابط صحيح مالي ايجاد شود. زيرا اگر يارانه ها با حجم بالا و به روش ناصحيح پرداخت شود، بزرگ ترين تهديد براي بازار برق است كه مسائل را در بازار برق پيچيده مي‌كند.
مهندس رياحي: اقتصاد بايد به گونه اي تنظيم شود تا كالايي كه از نظر ماهيت اقتصادي ارزش بيشتري دارد قيمت بالا و متناسب داشته باشد يعني ارزش كالا در قيمت آن نهفته باشد كه به آن تخصيص بهينه مي گويند.

* تركيب كنوني هيئت تنظيم بازار برق مطلوب بخش خصوصي است يا خير؟
مهندس حجت: نهاد تنظيم بازار برق در بسياري از كشورها وجود دارد و در كشور ما نيز در حدود 3 سال پيش نهاد تنظيم بازار برق متشكل از افراد مجرب صنعت برق و استادان دانشگاه تشكيل شده كه بسيار مستقل عمل مي كند.
اين نهاد تاكنون موفق عمل كرده و حالت استقلال خود را حفظ كرده ولي با توجه به شرايطي كه در اصل 44 پيش بيني شده قرار است تغييراتي در آن صورت گيرد.

* در خصوص فراهم كردن زمينه ورود بخش خصوصي به بازار برق و ايجاد شرايط لازم چه توصيه هايي را پيشنهاد مي كنيد؟
مهندس حجت: نهاد تنظيم بازار بايد ضوابطي را براي نرخ فروش برق تعيين كند كه سرمايه‌گذاري در بخش فروش برق سودآورتر از ديگر سرمايه گذاري ها باشد.
مهندس رياحي: سرمايه گذاران به دنبال سود هستند، اگر اطمينان لازم براي آنها ايجاد شود كه سرمايه گذاري آنها سودآور خواهد بود و بازار هم بازار قابل اطميناني براي سرمايه گذاري است، در اين بازار حضوري فعال خواهند داشت.

* نظر شما در خصوص واگذاري نيروگاه ها به صورت اجاره به بخش غيردولتي و عملكرد آن در بازار برق چيست؟
مهندس حجت: واگذاري نيروگاه ها، ضوابط و نظارت بسيار خاصي را مي طلبد ولي به طور كلي واگذاري نيروگاه ها براي صنعت برق مي تواند بسيار مفيد باشد.

* آيا بخش خصوصي مي تواند خطوط مورد نياز شبكه را احداث و بهاي ترانزيت برق را دريافت كند؟
مهندس رياحي: بند "ج" اصل 44، تنها شبكه هاي اصلي انتقال را در مالكيت دولت مي داند و شبكه هايي كه فرعي اطلاق مي شود قابل واگذاري به بخش خصوصي است. ولي تاكنون چنين كاري انجام نشده است.

* چه بايد كرد كه شركت هاي برق مناسبات بازار برق را جدي بگيريد و مثلاً براي فرار مالياتي درخواست جريمه هاي بالاتر را نكنند؟
در كشور ما پس از ابلاغ اصل 44، حركت به سوي خصوصي سازي آغاز شد و هر بنگاه اقتصادي و سازمان به فراخور برنامه هاي خود در اين راستا فعاليت هايي را انجام داد.
براي اينكه اين فرايند به طور كامل اجرا شود و تمام برنامه ها به طور هماهنگ پيش برود، بحث اختصاص يارانه مطرح است كه در برخي موارد در كل كشور نحوه پرداخت يارانه با برنامه هاي خصوصي سازي متناسب است ولي سيستم ماليات در كشور ما با سيستم دولتي قديمي هماهنگ است وقتي فضاي اقتصادي به اقتصاد بازار آزاد تبديل مي شود، قوانين مالياتي نيز بايد متناسب با اين فضا تعريف شود يعني بايد در ارگان هاي مالياتي كشور اين تغييرات صورت بگيرد. طبيعي است وقتي ما به سمت خصوصي سازي حركت مي كنيم، در برخي موارد كه اين تغييرات اعمال نشده، با چالش هاي جدي روبه رو شويم.
مهندس حجت: اگر يكپارچگي در فعاليت ها وجود داشته باشد و سوددهي متناسب با كاركرد ايجاد شود، پرداخت ماليات به راحتي انجام مي شود. اين تدبير مديريتي كه شركت به چندين شركت زير مجموعه تبديل شود در كشور ايران از لحاظ مالياتي نتايج منفي به بار آورده است.

* از بورس برق و تحولات آن چه خبر؟
مهندس حجت: در بازار فعلي و متمركز برق، توليدكنندگان برق را به اين بازار مي فروشند و خريداران از آن برق مي خرند اما در بازار بورس برق اين گونه نيست، مثلاً شركتي كه برق را توليد مي كند و شركت ديگري كه به برق نياز دارد با يكديگر خريد و فروش را انجام مي‌دهند و به بازار اعلام مي كنند كه اين برق را ترانزيت كند.
خريداراني كه در بازار قبلي خوب عمل كرده اند، از فروشندگاني كه به پول نياز دارند با قيمت كمتري خريداري مي كنند و شركت مديريت شبكه برق، نيز در اين بازار ترانزيت برق را انجام مي‌دهد و بر صحت كار خريد و فروش نظارت مي كند.

خبرنگار : فاطمه پورآدم

تائيد کننده : کد مطلب 16

تاريخ ايجاد : 9 بهمن 1386 ساعت 19:03

کد مطلب : 1623

ارسال اين مطلب به دوستان	دريافت فايل مطلب	نسخه قابل چاپ