در طول ادوار گذشته تاريخ، آدميان «آب» را به عنوان عنصري تمدن ساز مي نگريسته اند؛ هر كجا آباداني در پهنه گيتي نمايان شده است، بقاي خود را از اين گوهر هستي بخش داشته است و در واقع آب، ضامن حيات جوامع انساني قلمداد مي شود.
تاريخ فرهنگ و تمدن ايران زمين، سراسر حكايت از جايگاه مقدس و بي بديل آب در نزد ساكنان اين سرزمين دارد؛ ايرانيان چه در دوره باستان و چه در دوره پس از ورود اسلام، آب را پاس داشته و ارج مي نهاده اند. بسياري از مراسم و مناسبت هاي آييني مردم ايران در دوره پيش از اسلام، با محوريت و حضور آب برپا مي شده و همواره ردپايي از قداست و حرمت آب در آن به چشم مي خورده است. اين نگاه با تلفيق با آموزه هاي دين مبين اسلام، تقدس و اهميت بيشتري به آب مي بخشد؛ به گونه اي كه در آيات كتاب آسماني قرآن و روايات منسوب به بزرگان دين، موارد متعددي در ستايش و اهميت آب مي توان يافت.
در دنیای امروز به دنبال دگرگونی های عمده جوامع و تحولات جمعیتی مقوله آب و بحث محدودیت آن شکل دیگری به خود گرفته است؛ با افزايش سرسام آور جمعيت انسان ، تقاضا براي مصرف آب به طور چشمگيري افزايش يافته است. جداول ميزان آب در همه قاره ها و در بسياري از نواحي سیر نزولی داشته و كمبود آب در بعضي مناطق سبب پيدايش قحطي و مشكلات غذايي شده و آلودگي آبها نيز به اين مشكلات افزوده است. هم اكنون دغدغه کم آبی، يكي از پنج موضوع اساسي مذاكرات كشور‌هاست. به گزارش بانك جهاني، هنوز بيش از يك ميليارد نفر در دنيا، قادر به استفاده از آب سالم نيستند و همه ساله حدود 3 ميليون نفر به خاطر آب آلوده از بين مي روند.. تهدید منابع آبی از نظر کمی و کیفی ( آلودگی آب )خود را به عنوان یک چالش عمده نمایان ساخته و می رود تا روند زندگی آدمی را به مخاطره افکند. از این رو بجاست تا تلاش در جهت حفظ و حراست از منابع آبی در زمره اولویت های اصلی مسئولان و سیاستگزاران امردر ابعاد ملی و جهانی قرار گیرد.

عوامل عمده مؤثر بر مدیریت منابع آب
در تحولات آتی جوامع ,عواملی که تاثیر بیشتری برروی مدیریت منابع آب خواهند داشت به قرار زیر است:
- ازدیاد جمعیت
- دگرگونی سطح زندگی
- توسعه و رونق کشاورزی
-پیشرفت و توسعه صنایع
- آلودگی منابع آبی و محیط زیست
و بالاخره تغییرات آب و هوایی و نوسان در میزان بارش های جوی. 

نقش منابع آبی در توسعه و تداوم جوامع
یکی از راه های توسعه و حرکت جوامع به سوی تمدن و رفاه عمومی، استفاده بهینه و کارا از منابع طبیعی و خدادادی است. اگر کشوری بخواهد با کاروان تمدن و توسعه علمی حرکت کند, ناچار است از منابع طبیعی خود استفاده لازم و مطلوبی داشته باشد. یکی از منابع بسیار مهم و حیاتی که در زندگی روز مره انسان ها و تداوم تولیدات نقش فوق العاده دارد، منابع آبی است. اگر از این ماده حیاتی استفاده مطلوب شود، بسیاری از مشکلات کشورها حل خواهد شد. اصولا انسان به گونه ای به این ماده حیاتی وابسته است که حتی قادر نیست یک روز بدون آن زندگی کند.
از بین مصارف مختلف آب ، آب مصرفی شرب و بهداشت یک محصول نهایی در چرخه اقتصاد بوده و آب مصرفی کشاورزی و صنعتی یک کالای واسطه در چرخه تولید محسوب می شود. صاحبنظران اعتقاد دارند که انقلاب کشاورزی و صنعتی در اروپا بدون تامین آب واحدهای صنعتی و کشاورزی ، تامین آب آشامیدنی و دفع فاضلابها ، امکانپذیر نبود .

راهبردهای فرهنگی مدیریت منابع آب
به منظور نیل به اهداف مدیریت منابع آب وتوسعه پایدار در جامعه ,علاوه بر اقدامات فنی و فعالیت های سازه ای و مهندسی,به کارگیری رویکرد ها و راهکارهای فرهنگی و آموزشی می تواند کارساز باشد؛ این مهم زمانی از اهمیت دوچندان برخوردار می شود که بدانیم تغییر رویکردها و نگرش ها از طریق راهکارهای فرهنگی ,تاثیری ماندگار دارد.

اقدامات ترویجی و تشویقی
در راستای بهینه کردن مصرف آب در زمینه های کشاورزی ، شرب و صنعتی ، اطلاع رسانی و دادن آگاهی کافی به مصرف کنندگان و ایجاد مراکز ترویجی نمونه مفید است( مانند انتخاب صنف نمونه در زمینه رعایت الگوی مصرف). همچنین اتخاذ تصمیمات تشویق کننده در صورت رعایت میزان مصرف بهینه در هر مورد می تواند عامل موثری برای کاهش مصرف آب باشد. بدین ترتیب ، از طریق مشارکت مردم در امر مصرف بهینه ، ضمن اقتصادی کردن امور کشاورزی و صنعتی ، منابع آب نسلهای آینده نیز حفظ خواهد شد.

اقدامات اداری و قانونی محدود کننده
وضع قوانین و مقررات بازدارنده و محدوده کننده و اجرای آن از طریق مراجع اداری قانونی می تواند سبب حفظ منابع آب شود. البته انجام چنین اقداماتی نیاز به همکاری و همفکری همه عوامل اداری و اجتماعی دارد تا به نتیجه مطلوب منتهی شود. از جمله این مقررات ممنوع کردن محدوده مشخص از نظر بهره برداری جدید یا بیشتر از منابع آب سطحی یا زیرزمینی است.

اقدامات نظارتی و کنترلی
این کار با هماهنگی شرکتهای آب منطقه ای وآب و فاضلاب و نیز همکاری سایر ارگان های مرتبط صورت می گیرد. در این راستا می توان ضمن نصب تجهیزات کنترلی و مقررات تشویقی و تنبیهی در مورد مصرف کمتر یا بیشتر از حد مجاز ، مانع مصرف نامعقول و غیرقانونی آب شد.

فعالیت های فرهنگی و آموزشی
استفاده از ظرفیت ها و توانمندی های فرهنگی و آموزشی حوزه های مختلف اجتماعی , می تواند نقش موثری در نهادینه سازی فرهنگ مصرف بهینه آب داشته باشد؛بهره گیری از قابلیت های ارتباطی-آموزشی سازمان های غیر دولتی فعال در زمینه محیط زیست در کنار برخورداری از امکانات آموزشی و اطلاع رسانی وسایل ارتباط جمعی (صدا و سیما, مطبوعات, خبرگزاری ها و...)می تواند کارزار(کمپین) فرهنگی مناسبی را به وجود آوردکه از طریق آن گروه های هدف در جامعه نظیر کودکان و نوجوانان و زنان خانه دار ضمن آشنایی با ضرورت ها و حساسیت موضوع , در کنار مسئولان امر قرار گیرند.برگزاری جشنواره های هنری با موضوع آب , استفاده از کارکردهای ارتباطی و اطلاع رسانی نهادهایی همچون مساجد و حسینیه ها و به طور کلی تریبون های دینی و مذهبی نیز از جمله اقداماتی در جهت اولویت بخشی به موضوع محسوب می شوند. 
به هر ترتیب, پاسداری از منابع آبی در هر کشور بویژه کشورهای خشکی همچون ایران,نیازمند عزمی همه جانبه و همتی والاست و به همین اعتبار کلیه اقشار جامعه و سازمان ها و نهاد ها باید در این زمینه کوشا باشند و هیچ گاه نباید از نظر دور داشت که تنها با همراهی و مشارکت همگان می توان با این چالش به مقابله برخاست.
تهيه كننده: مهدي بختي
كارشناس روابط عمومي شركت آب و فاضلاب استان تهران

خبرنگار : فاطمه پورآدم

تائيد کننده : کد 16

تاريخ ايجاد : 7 خرداد 1387 ساعت 11:40

کد مطلب : 4041

ارسال اين مطلب به دوستان	دريافت فايل مطلب	نسخه قابل چاپ