تحليل هاي ارايه شده در مقابله بر لزوم مطالعات طرح جامع خشكسالي كشور تاكيد دارد و تاسيس يك مركز مستقل مطالعاتي براي انجام اين كار پيشنهاد شده است.
بر اساس اظهارات معاون وزارت نيرو در امور آب ميزان بارش هاي جوي ايران طي 6 ماه اول سال آبي 1380-1379 حدود 21 درصد نسبت به متوسط 32 ساله دوره مشابه كاهش نشان مي دهد. ميانگين دما طي همين دوره در بعضي مناطق تا حدود 4 درجه سانتيگراد افزايش يافته، ذخيره آب تعدادي از سدهاي مهم كشور از جمله كرج، لتيان، لار، جيرفت، استقلال ميناب، سفيدرود، زاينده رود و درون زن تا حدود 50 درصد كاهش يافته و حجم رواناب 36 رودخانه شاخص كشور نيز نسبت به متوسط درازمدت حدود چهل و پنج درصد و در برخي حوضه ها نظير هرمزگان، كرمان، سيستان و بلوچستان و خراسان تا حدود هشتاد درصد كاهش يافته است. بر اساس پيش بيني هاي انجام شده بروز خشكسالي و كم آبي در حداقل هفت استان كشور و بروز تنش ابي در پنج استان ديگر حتمي خواهد بود (1) همچنين بر اساس گزارش سازمان ملل متحد ايران طي چهارسال گذشته (1376 به بعد) دچار خشكسالي پياپي بوده و در سال جاري (1380) وخيم ترين سال را پيش روي دارد.
سال هاست كه اغلب سخنراني ها و خطابه هاي مرتبط با منابع آب ايران با اين جمله ايران با متوسط 250 ميليمتر بارندگي از كشورهاي خشك و نيمه خشك جهان است آغاز مي شود و حدود پنج سال است كه اخبار و كمبود آب توسط مسئولان و دست اندركاران اجرايي گوشزد شده است. با اينحال عليرغم اينكه زمينه هاي بحران كم آبي در برخي مناطق كشور عينيت يافته هنوز افكار عمومي اهميت مساله را به خوبي درك نكرده و كماكان پندار زوال ناپذيري منابع آب در جامعه جاري مي باشد. حتي در آخرين برنامه پيشنهادي وزارت نيرو براي چهار سال آتي نيز خشكسالي به عنوان يك محور مستقل اساسي مورد توجه قرار نگرفته در حالي كه توجه به صادرات آب مخصوصا به كشورهاي جنوبي به عنوان يك كالاي صادراتي استراتژيك به عنوان يكي از محورهاي اصلي برنامه در نظر گرفته شده است.
اين مقاله با اعتقاد به اهميت مقابله با خشكسالي تدوين شده است. در بخشي از مقابله محورهاي اساسي براي برنامه ريزي جامع مديريت مقابله با خشكسالي بررسي شده و بر اساس موارد تجربه شده نيازها و امكانات برنامه ريزي مطالعات خشكسالي در ايران بررسي شده و بر انجام مطالعات طرح جامع خشكسالي كشور تاكيد شده است.

محورهاي اساسي در برنامه هاي جامع مديريت مقابله با خشكسالي
برنامه ريزي مديريت مقابله با خشكسالي مي تواند به صورت ناحيه اي، ملي، منطقه اي و حتي جهاني انجام شود و در هر مورد شامل مجموعه اي از طرح ها و راهكارهاي كوتاه مدت، ميان مدت و بلندمدت باشد. زمان مناسب براي انجام مطالعات و تدوين برنامه جامع قبل از بروز خشكساليهاي گسترده است و از ديدگاه مديريت برنامه جامع با مدنظر قرار دادن مديريت بحران، مديريت ريسك و مديريت ريسك و مديريت كنترل خطرات احتمالي تدوين مي شود. مديريت بحران بيشتر جنبه هاي تنش زا و بحرانهاي اجتماعي و اقتصادي ناشي از بروز خشكسالي و اقدامات اضطراري و واكنشي براي كنترل اين پديده را مدنظر قرار مي دهد و در مديريت ريسك كليه پديده هاي ناشي از شروع تداوم و شدت خشكسالي بررسي شده و راهكارهاي موثر ميان مدت و بلندمدت براي پيش بيني و مقابله با حالتهاي مختلف خشكسالي تبيين مي شود.
ايالات متحده آمريكا از جمله كشورهاييست كه يك دوره طولاني خشكسالي از 1985 تا سال 1996 ميلادي را تجربه كرده و در برخي از مناطق اين كشور خشكسالي در حدود 6 تا 7 سال تداوم داشته و خسارتهاي قابل ملاحظه اي به وجود آورده است. مهم ترين عكس العمل آمريكا در مقابل اين پديده تدوين برنامه جامع مقابله با خشكسالي بوده كه تا سال 1987 در سه ايالت و تا سال 1997 در حدود سي ايالت از آن برخوردار شده اند.

در برنامه جامع آمريكا، محورهاي زير به صورت ويژه مورد توجه قرار گرفته اند:
1-تهيه برنامه هاي مقابله با خشكسالي به صورت استاني
2- بررسي و ارزيابي عملكرد برنامه ها براي بدترين شرايط ممكن و در صورت امكان آزمون عملي آنها
3- ايجاد شوراي بلاياي طبيعي
4- تفكيك وظايف و مسئوليت ها و تبيين چگونگي ارتباط دستگاه هاي اجرايي استانهاي مختلف با يكديگر و رابطه هر كدام از استانها با مركز به منظور جلوگيري از بروز ناهماهنگيها در مواقع بحراني
5- توصيه و ترغيب بهره برداران عمده آب به داشتن طرحهاي مقابله با خشكسالي و آمادگي براي مواجهه شدن با كمبود آب
طي چند سال گذشته نمونه هايي از برنامه هايي تجربه شده در آمريكا توسط متخصصان ايراني ارزيابي و به عنوان الگو و راهنماي كلي براي برنامه ريزي توصيه شده است كه از جمله مي توان به: (خزانه داري، ليلا و همكاران، 1379) و (قدرت نما، قهرمان 1380) اشاره كرد. هر دو منبع يك الگوي ده مرحله اي را به عنوان ساختار و محور اصلي براي مديريت مقابله با خشكسالي مطرح نموده اند كه عبارتست از:
الف-خزانه داري و همكاران: 1- تشكيل كميسيون ملي خشكسالي 2- شرح اهداف طرح و سياستهاي 3- رفع كشمكشها و مشكلات احتمالي بين بخشهاي اقتصادي و محيطي 4- تعيين منابع طبيعي، بيولوژيكي و انساني و نيز تعيين محدوديتهاي حقوقي و مالي 5- توسعه طرح خشكسالي 6- شناسايي پژوهشهاي لازم و وقفه هاي موجود 7- تركيب موضوعات علمي و سياسي 8- اجراي طرح خشكسالي 9- توسعه برنامه هاي آموزشي و تربيتي در سطوح مختلف و 10 ارايه روشها براي ارزيابي مراحل طرح خشكسالي
ب- قهرمان قدرت نما: 1- تشكيل كيمته يا نيروي ويژه خشكسالي 2- تعريف اهداف برنامه خشكسالي 3- راه هاي جلب مشاركت مردمي در بخشهاي مختلف براي مقابله با خشكسالي 4- تعيين مقادير و موقعيت منابع و تعيين گروه هاي آسيب پذير نظر خشكسالي 5- تهيه يك ساختار سازماني و برنامه يا طرح جامع خشكسالي 6- نزديك ساختمان گروه هاي كارشناسي و تخصصي به مسئولان اجرايي 7- انتشار وسيع طرح جامع تهيه شده از طريق رسانه هاي گروهي و غيره و جلب مشاركت مردمي در اصلاح و تعديل طرح يادشده 8- اجراي طرح 9- تهيه برنامه هاي آموزشي و 10- ارزيابي برنامه و اقدامات انجام شده پس از سپري شدن دوره خشكسالي
(مريد سعيد و همكاران 1380) نيز بر مبناي تجربه هاي آمريكا و نيازها و مسايل مديريت منابع آب ايران طرحي براي مديريت جامع مقابله با خشكسالي توصيه نمده اند كه در آن براي دولت نقش نظارتي، هماهنگي و راهبردي در نظر گرفته شده و تشكيل شوراهاي استاني مقابله با خشكسالي متشكل از كميته هاي فني، تحقيقاتي جلب مشاركت مدرمي و آموزش عمومي ارزيابي خسارات و اقدامات انجام شده و كيمته اجرايي طرح هاي مقابله با خشكسالي پيشنهاد شده است.
در اين مطالعه برنامه مديريت جامع مقابله با خشكسالي بر مبناي هشت محورها (برنامه هاي ) اصلي اساسي زير تدوين شده است.
1-برنامه هاي ارزيابي شامل
-ارايه تعريف واحد و جامع از خشكسالي و انتخاب روش يا روشهاي محاسباتي مناسب براي برآورد خشكسالي
- تجزيه و تحليل خشكسالي بر اساس شاخص يا شاخصهاي تعريف شده
- تعيين نوع و چگونگي اجراي عمليات مقابله با خشكسالي
- ارزيابي خسارت هاي ناشي از كمبود آب و تعيين زمان و نوع اقدامات مناسب
- ارزيابي شبكه هاي ديده باني بر اساس اطلاعات موردنياز و ارايه راهكارهاي توسعه و تكميل شبكه ها
2- برنامه هاي تدوين و تصويب قوانين جديد و ارزيابي قوانين قبلي كه به طور عمده راهكارهاي زير را شامل مي شود:
- بررسي و تجديدنظر در حقابه ها و تعديل آنها براي شرايط كم آبي
- تخصيص وامهاي كم بهره براي كشاورزان خسارت ديده
- بازنگري و تصويب قوانين لازم به منظور حفظ جريان رودخانه ها و جلوگيري از خشك شدن آنها
- جلوگيري از توسعه شهري در مناطقي با بحران خشكسالي مواجه اند
- تدوين و تصويب قوانين لازم براي صرفه جويي در مصرف آب
3- برنامه هاي ترويجي و آموزشي به منظور اطلاع رساني و به هنگام نگهداشتن آگاهي هاي عمومي و ترغيب مردم به صرفه جويي
4- برنامه ارايه كمكهاي فني و ايجاد الزام براي استفاده از منابع جديد نظير تغيير الوي زراعي، استفاده از ارقام كم مصرف استفاده از روشهاي كم آبياري و توليد بر مبناي تنش آبي در بخش كشاورزي و بازيافت پسابهاي صنعتي در بخش صنعت همچنين برنامه هاي توسعه استفاده از منابعي كه در شرايط معمولي بهره برداري از آنها مقرون به صرفه نمي باشد (توسعه استفاده از منابع جديد) و تغيير نوع بهره برداري از منابع نظير صدور مجوز بهره برداري هاي اضطراري يا تجديدنظر در مديريت بهره برداري از سدها
5- برنامه افزايش بازده بهره برداري از منابع اب و نزديك كردن بازدهي بهره برداري به بازدهي پيش بيني شده يا مورد در بخش كشاورزي صنعت و آب شهري
6- برنامه هاي ضربتي نظير اصلاح سامانه هاي آبرساني و توزيع آب تامين خسارتهاي خشكسالي جلوگيري از بهره برداري هاي غير ضروري نظير بهره برداري تفريحي از سدها اعمال معافيت هاي مالياتي و برنامه هاي اضطراري و تعرضي نظير خريدحقابه كشاورزان تغيير حقابه و تشديد راهكارهاي جلوگيري از بهره برداري از منابع سطحي و زيرزميني
همچنين (مريد، سعيد 1380) نمونه اي از كاربردهاي سيستم هاي كارشناسي (Expert Systems) در برنامه هاي مديريت منابع اب را ارايه نموده و با تاكيد بر اين نكته كه اين سيستمها به صورت مستقل براي تصميم گيري در زمينه خشكسالي قابل توصيه نمي باشند، استفاده از آنها همراه با مدلهاي محاسباتي را توصيه كرده و تاكيد كرده كه اين تلفيق يك مجموعه كارآمد با پشتوانه اطلاعاتي قابل توجه براي پشتيباني از تصميم گيري فراهم مي آورد. اين روش امكان استفاده از تجارب گذشته براي وضعيت حال را به خوبي فراهم كرده و در صورت تدوين درست اطلاعات و امكانات قابل توجهي براي بررسي تحليل و حل مشكل به وجود خواهد آورد. در اين منبع برنامه هاي مرتبط با سيستم مديريت آب به دوبخش شامل تحليل هاي پيش از وقوع خشكسالي و تحليل هاي همزمان با دوره خشكسالي تقسيم سده و مولفه هاي هر كدام از برنامه ها بر اساس تجربه هاي به دست آمده در اداره آب شهر سيات آمريكا به شرح نمودار شكل شماره 1 مي باشد.
در برنامه مديريت خشكسالي شهر سياتل براي اندازه گيري توان بالقوه ريسك در خشكسالي يك مدل برنامه ريزي خطي از سيستم تامين آب شده كه راهبردهاي اجراي طرح مقابله با خشكسالي را بر مبناي شرايط اوليه ذخاير منابع آب، تقاضا براي آب و ورودي ها به سيستم براي يك دوره شانزده هفته اي كه بر مبناي حداكثر طول دوره خشكسالي هاي گذشته انتخاب شده به گونه اي تعيين مي كند كه خسارتهاي اقتصادي ناشي از كاهش اب به حداقل مقدار ممكن كاهش يابد. در اين مدل براي ارتباط دادن وقايع گذشته با رايط فعلي ابتدا مدل براي 46 سال كه آمار ثبت شده جريان رودخانه ها موجود بوده اجرا شده و حداكثر مقدار آبي كه مي تواند از سيستم براي شانزده هفته برداشت شود بدون اينكه مشكلي به وجود آيد (تابع توزيع تجمعي آورد سيستم) محاسبه شده است. همچنين سناريوهاي مختلفي بر مبناي زمان شروع خشكسالي سطوح مختلف ذخيره سيستم و سطوح مختلف تقاضا ارايه شده و در نهايت زمان بهينه براي شروع محدوديتها و سطح بهينه محدوديت ها بر اساس حداقل كردن خسارتهاي اقتصادي براي تعداد زيادي سناريوي صرفه جويي و توزيع محافظه كارانه آب مشخص شده است. شكل شماره 2 نمودار روند مديريت مقابله با خشكسالي با استفاده از سيستم هاي كارشناسي را نشان مي دهد.
در اين منبع تاكيد شده كه پيچيدگي خاص مساله خشكسالي و روشهاي حل آن همچنين موثر بودن چندين مركز مختلف در سياستهاي مقابله با خشكسالي و اهداف گوناگون و متناقص در مديريت خشكسالي توسط آنها از مشكلات اساسي جهت حصول يك توافق جامع براي ارزيابي و تجزيه و تحليل خشكسالي و شروع طرحهاي مقابله با آن در شهر سياتل و از عوامل اصلي موفق نبودن طرحهاي قبلي مديريت خشكسالي در اين شهر بوده است.

نيازهاي برنامه ريزي مطالعات خشكسالي در ايران
اغلب راهكارهايي كه تاكنون براي مديريت مقابله با خشكسالي مورد توجه قرار گرفته تجربه هاي مراكز مطالعاتي و برنامه ريزي كشور امريكا مي باشند كه اطلاعاتي جامع و مفيد در زمينه كمبود نيازها و ضرورتها و روشهاي برنامه ريزي ارايه مي كنند. با اينحال بدليل تفاوتهاي اقليمي و اجتماعي بررسي پديده خشكسالي شدت، تداومو راهكارهاي مقابله با آن در كشور ايران به مطالعاتي گسترده و اختصاصي نياز دارد. از طرفي آنچه در اين تجربه ها ارايه شده ارزيابي، پيش بيني، كنترل و مقابله با پيآمدهاي خشكساليست و در آنها پديده خشكسالي به صورت مستقل مورد توجه قرار گرفته در حالي كه در اقليم هاي خشك و نيمه خشك نظير ايران، خشكسالي مي تواند از عوامل اصلي تاثيرگذار بر مديريت جامع منابع آب باشد.
تبديل بيابانهاي خشك سرزمينهاي سرسبز و مصفا از شاهكارهاي ايرانيان قديم بوده و عامل اين موفقيت استفاده از پروژه هاي كوچك استحصال و بهره برداري از آب در سطحي گسترده مي باشد. اجراي طرحهاي ذخيره سازي و مصرف سيلاب در كنار آبراهه ها در مناطق حاشيه كوير حاكي از آن است كه در مديريت سنتي منابع آب ايران پديده هاي سيل و كم آبي به صورت توام موردتوجه قرار گرفته و نتيجه اي موثر در پي داشته است. اين در حاليست كه در حال حاضر سياستگذاري ها و برنامه ريزي جامع آب كشور با استفاده از نتايج مطالعات طرح جامع آب و بر مبناي شرايط عادي و با استفاده از ميانگين درازمدت داده ها انجام مي شود كه با توجه به تفاوت ارقام بيشينه و كمينه، چنين روشي مي تواند به اتلاف هزينه يا بازدهي كم پروژه ها در شرايط خشكسالي و يا آسيب پذيري در شرايط پرآبي منجر شود. بر اساس آخرين آمار رسمي منتشر شده كمترين و بيشترين حجم جريانهاي سطحي كشور در دهه 1378-1368 به ترتيب حدود 55، 56 و 13640 ، 62 ميليارد مترمكعب در سال و حدود 300 درصد تغيير داشته است توجه به ارقام بيشينه و كمينه، بخصوص براي مديريت استراتژيك اهميت دارد و چه بسا توجه توام به خشكسالي و سيل، سياستگذاري هاي برنامه ريزي منابع آب كشور را تحت تاثير قرار دهد و گرايش عمومي از اجراي سازه ها و پروژه هاي بزرگ و ديربازده به سمت طرحها و پروژه هاي كوچك و زودبازده معطوف شود. در اين حالت طرح جامع مديريت و برنامه ريزي منابع آب كشور بجاي طرح جامع آب كشور مبناي برنامه ريزي قرار خواهد گرفت.
نمودار روند جريان طرح جامع مديريت و برنامه ريزي منابع آب كشور براي يك حالت آرماني در شكل شماره 3 ارايه شده است به عقيده نگارندگان انجام مطالعات طرح جامع سيل و طرح جامع خشكسالي دو ضرورت اجتناب پذيري براي تصميم گيري توام و منطقي اند و با توجه به اينكه مطالعات طرح جامع سيل كشور چند سالي است كه آغاز شده طرح جامع خشكسالي حلقه گم شده برنامه ريزي مديريت منابع آب ايران مي باشد.
برنامه ريزي مديريت مقابله با خشكسالي كشور در صورتي موفق خواهد بود كه پاسخگوي مسايل مرتبط با دو ديدگاه ذكر شده (خشكسالي به عنوان پديده اي مستقل و خشكسالي به عنوان پديده اي اثرگذار بر ساير اجزاء مديريت منابع آب) باشد. با اين فرض نمونه اي از روند جريان مطالعات برنامه جامع مقابله با خشكسالي توسط نگارندگان تدوين و در شكل شماره 4 ارايه شده است. مطالعات لازم در اين زمينه را در سه سطح مختلف مي توان طبقه بندي كرد. سطح اول مجموعه اي از مطالعات مرتبط با مرحله ارزيابي از برنامه جامع مقابله با خشكسالي و به طور عمده تعيين شاخص خشكسالي ارزيابي شدت مدت و فراواني خشكسالي است و به طور عمده تعيين شاخص خشكسالي ارزيابي شدت، مدت و فراواني خشكسالي در قناط مختلف پهنه بندي كشور از نظر خشكسالي و راهكارهاي مقابل با خشكسالي را شامل مي شود. اين مطالعات را مي تون نخستين مرحله از مطالعات و در واقع طرح جامع خشكسالي كشور ناميد كه شناخت كافي از پديده خشكسالي و روشهاي مقابله با آن فراهم آورده و امكانات لازم براي فرايند تصميم گيري را فراهم مي آورد. فرايند تصميم گيري مي تواند تلفيق مطالعات با مطالعات طرح جامع سيل و طرح جامع آب كشور و يا ادامه مطالعات در جهت تدوين طرح جامع مقابله با خشكسالي باشد.
سطح دوم، شامل نيازهاي تصميم گيري و برنامه ريزي براي تحقق بخشيدن به راهكارهاي مقابله با خشكسالي است در اين مرحله مدلها و سناريوهاي مختلف برنامه ريزي مورد توجه قرار مي گيرد و پس از بررسي و ارزيابي آنها به وسيله اطلاعات و داده هاي گذشته ميزان و سطح تاثير هر كدام از برنامه ها سنجيده شده و در نهايت كليات برنامه مقابله با خشكسالي تدوين ي شود. همچنين پس از مشخص شدن ويژگيهاي خشكسالي و محورهاي برنامه جامع مقابله با خشكسالي تدوين سياستهاي كلي و قوانين مورد نياز امكانپذير خواهد شد و تنها در اين شرايط است كه قوانين تصويب شده از جامعيت لازم برخوردار خواهند شد. پس از انجام اين مراحل امكانات لازم جهت تدوين و اجراي برنامه جامع مديريت مقابله با خشكسالي فراهم خواهد شد. در واقع روند توصيه شده يك مطالعه جامع در سطح ملي است كه مجموعه اي از راهكارها، دستورالعمل ها و يك بانك اطلاعاتي كامل براي مديريت مقابله با خشكسالي به صورت منطقه اي يا استاني را فراهم مي آورد.

جمع بندي و نتيجه گيري
نگارندگان بر انجام مطالعات طرح جامع خشكسالي و تدوين برنامه جامع مقابله با خشكسالي براي كشور تاكيد داشته و معتقدند اعمال مديريت بحران در شرايط اضطراري بدون شناخت دقيق از پديده خشكسالي و ابعاد واقعي آن به اتلاف سرمايه و عدم بهره وري صحيح از امكانات و تواناييهاي كشور منجر خواهد شد. اثر متقابل رشد جمعيت و تغييرات هيدرولوژيكي بر افزايش مصرف و كاهش توليد اب و ناديده گرفتن خشكسالي در مطالعات و برنامه ريزي هاي قبلي كشور اتخاذ يك عزم ملي و برنامه ريزي منسجم و كوتاه مدت در اين زمينه را الزامي مي نمايد. از طرفي براي تامين اطلاعات و داده هاي موردنياز هماهنگي و همكاري بين سازمانها و وزارتخانه هاي مختلف ضرورت دارد كه مي تواند از عوامل بازدارنده و ايجاد كننده تاخير باشد. پيشنهاد مي نمايد جهت انجام موارد ذكر شده مركزي مستقل تاسيس شده و كليه فعاليتهاي موردنياز در مركز يادشده برنامه ريزي و اجرا شود. اين مركزي مي تواند زيرنظر كميته ملي كاهش بلاياي طبيعي كشور فعاليت نمايد.

مراجع
1-ماهنامه پيام نيرو، ميزان بارش، افزايش دما و وضعيت روان آبهاي كشور، مصاحبه معاون وزير نيرو در امور آب، شماره 70، ص 19، ارديبهشت 1380
2- روزنامه ايران (1380، 4-20) سال هفتم شماره 1851، ص، 13، 1380، 40، 20
3- ماهنامه پيام نيرو، سياستها و برنامه هاي بخش آب و برق وزارت نيرو طي 4 سال آتي پيام نيرو (ماهنامه اختصاصي وزارت نيرو) شماره 74 ص 102-107 شهريور 1380
4- Wilhite, D,A. (1997) Response to droutgh: Common threads From the past Vision for the future American Water Resources Association, vol. 33, No., 4,, pp651- 959
NDMC (2000) URL: http: //www.enso.unl.edu.ndmc.watch
6- خزانه داري، ليلا و همكاران‌(1379)، بحران خشكسالي و مديريت مقابله با آن مجموعه مقالات اولين كنفرانس ملي بررسي راهكارهاي مقابله با كم آبي و خشكسالي، دانشگاه شهيد باهنر كرمان، 2 جلد، جلد اول ص 28-35
7- قدرت نمآ، قهرمان(1380) ساختار و محورهاي اصلي در مطالعات پيش بيني و مقابله با خشكسالي نشريه پيام آب ص 25-28
8- مريد، سعيد هادي ميرابوالقاسمي و هوشنگ قائمي (1380) طرحي پيشنهادي براي مديريت جامع مقابله با خشكسالي مقاله ارايه شده به اولين كنفرانس ملي بررسي راهكارهاي مقابله با بحران آب
9- مريد، سعيد (1380) استفاده از سيستم هاي كارشناسي در برنامه ريزي مديريت خشكسالي، دانشگاه تربيت مدرس تهران
10- Palmert, R., Expert system for drought management planning, ASCE, J. of Computing in Civil Enginerring, Vol. 1, No. 4, pp: 284-1987
11- ميرابوالقاسمي، هادي (1376) طرحهاي كوچك، نياز بزرگ براي توسعه منابع آب ايران، هشتمين همايش بين المللي سياستهاي سطوح آبگير باران، تهران
12- سازمان تحقيقات منابع ايران (1379)، وضعيت بيلان منابع آب سطحي كشور در سال آبي 88-1377 نشريه منابع آب (نما)، سال 12، شماره 18

هادي ميرابوالقاسمي
مهندسين مشاور آب خاك تهران – صندوق پستي 4377*31585 كرج
دانشگاه تربيت مدرس، صندوق پستي 14155-4838،تهران

خبرنگار : فاطمه پورآدم

تائيد کننده : کد 16

تاريخ ايجاد : 20 خرداد 1387 ساعت 14:43

کد مطلب : 4320

ارسال اين مطلب به دوستان	دريافت فايل مطلب	نسخه قابل چاپ